Koku notaları, bir kokunun zaman içinde sırayla açılan katmanları. Üst nota ilk duyduğun ve en hızlı uçan kısım. Orta nota kokunun asıl karakteri. Alt nota en ağır olan ve en uzun kalan katman. Bir parfümde de bir mumda da bu üçü aynı mantıkla çalışır.
Ürün açıklamalarında "üstte limon, ortada gül, altta sandal ağacı" gibi listeler görürsün. Bu liste içindekilerin sırası değil. Kokunun nasıl ilerleyeceğini anlatan küçük bir harita. Bu yazıda o haritayı nasıl okuyacağını anlatıyoruz.
Koku notası ne demek?
Bir kokuyu oluşturan malzemelerin hepsi aynı hızda buharlaşmaz. Hafif olanlar havaya hemen karışır, ağır olanlar yavaş çıkar. Parfümcüler bu farkı kullanarak kokuyu katman katman kurar. Her katmana nota denir.
Bu sıralamaya koku piramidi de deniyor. Notaları uçuculuklarına göre gruplama fikri genelde Fransız parfümcü Jean Carles'a dayandırılır. Piramidin ince ucu üst notalar, geniş tabanı alt notalar. Gerçekte notalar keskin çizgilerle ayrılmaz, biri sönerken diğeri belirginleşir. Piramit sadece okumayı kolaylaştıran bir çizim.
Üst nota nedir?
İlk duyduğun koku. Hafif, parlak, çoğu zaman ferah. Limon, bergamot ve portakal gibi turunçgiller, neroli, okaliptüs ve hafif otlar genelde bu gruptadır.
Parfümde üst notalar birkaç dakikadan bir iki saate kadar sürer. Görevi ilk izlenimi vermek ve kokuyu açmak. Mağazada sevdiğin bir parfüm evde farklı geldiyse sebebi çoğu zaman bu. İlk anda duyduğun şey üst notaydı.
Orta nota nedir?
Orta notaya kalp notası da deniyor. Üst nota sönmeye başlarken öne çıkar ve kokunun asıl karakterini taşır. Bir kokuyu "çiçeksi" ya da "baharatlı" diye tarif ettiğinde genelde orta notalardan bahsediyorsun.
Gül, yasemin, iris ve menekşe gibi çiçekler, tarçın ve safran gibi baharatlar, yeşil çay gibi yeşil kokular sık sık burada durur. Üst notadan daha uzun kalır ve üstle alt arasında köprü kurar.
Alt nota nedir?
En ağır ve en kalıcı katman. Geç gelir, uzun kalır. Sandal ağacı, sedir ve guaiac ağacı gibi odunsu kokular, vanilya, tonka, amber, misk ve paçuli tipik alt notalardır.
Alt notanın işi kokuya derinlik ve süre vermek. Hafif notalar dağıldıktan sonra kokunun nasıl biteceğini o belirler. Bir alt notanın kokuyu nasıl taşıdığını Paçuli Nedir, Nasıl Kokar? yazısında paçuli üzerinden anlattık.
Mumda notalar nasıl açılır?
Parfümde notaları cildin sıcaklığı açar. Mumda bu işi erime havuzu yapar. Sıra aynı ama zamanlama biraz farklı:
- Yanmamış mum: Kapağı açıp kokladığında duyduğun şey çoğunlukla üst notalar ve biraz orta nota. Buna soğuk koku da deniyor.
- İlk yarım saat: Fitil yandıkça soya erimeye başlar. Koku ilk yarım saatten sonra, erime havuzu genişledikçe yayılır.
- Havuz genişledikçe: Orta notalar öne çıkar, ardından ısıyla birlikte ağır alt notalar odaya karışır. Yanan mumun bu kokusuna sıcak koku deniyor.
- Söndükten sonra: Odada en uzun kalan genelde alt notalardır.
Bu yüzden bir mumu sadece kapağından koklayıp karar vermek yanıltıcı olabilir. Kavanozda hafif gelen bir koku yandığında daha dolgun olabilir, ya da tam tersi. Soyanın kokuyu neden acele etmeden yaydığını Soya Mumu Nedir? yazısında anlattık.
Nota listesini nasıl okumalısın?
Bir mumun ya da parfümün nota listesine bakarken kendine üç soru sorabilirsin:
- İlk ne duyacağım? Üst notalara bak. Limon ve bergamot ferah bir açılış demek, neroli daha çiçeksi bir açılış.
- Koku neye benzeyecek? Orta notalar kokunun kişiliği. Çiçek mi, baharat mı, yeşil mi, burada anlaşılır.
- Nasıl bitecek? Alt notalara bak. Odun ve misk sakin bir bitiş verir, vanilya ve tonka daha tatlı ve yumuşak bir bitiş.
Bir notayı tek başına sevmemen, o notanın içinde olduğu kokuyu da sevmeyeceğin anlamına gelmez. Karışımın içinde notalar birbirini yumuşatır. Listedeki sıranın miktarla da ilgisi yok. Sıra, o kokuyu ne zaman duyacağını gösterir.
Soline mumlarında notalar nasıl dağılıyor?
Örnek olsun diye üç mumumuzun piramidine bakalım.
Patchouli Mist: Üstte limon. Ortada safran, tarçın, yasemin, gül ve iris. Altta sandal ağacı, paçuli, guaiac ağacı, vanilya, tonka ve misk. Kısa ve parlak bir açılış, baharatlı bir orta, kalabalık ve sıcak bir dip. Alt notaları bu kadar zengin olduğu için akşam ilerledikçe koyulaşan bir koku.
Jasmine After Six: Üstte neroli ve ylang-ylang. Ortada yasemin, sümbülteber ve gardenya. Altta amber ve misk. Burada ağırlık ortada, yani çiçeklerde. Alt notalar az ve sade, çiçekleri taşımak için oradalar.
Green Tea: Üstte bergamot, portakal ve okaliptüs. Ortada yeşil çay, gül, menekşe ve küçük Hindistan cevizi. Altta sedir, guaiac ağacı, amber ve misk. Ferah bir açılış, yeşil bir orta ve hafif odunsu bir bitiş.
Notalarla uğraşmak istemediğin günler için Pure Moon var. Kokusuz, parfüm içermiyor. Hepsi İzmir'de küçük partiler halinde, %100 soya ve pamuk fitille elde dökülüyor. Hangi kokunun hangi odaya yakıştığını Odaya Göre Koku Seçimi yazısında bulabilir, bütün kokulara Mumlar sayfasından bakabilirsin.
Sık sorulanlar
Koku notaları ne demek?
Bir kokunun zamanla sırayla açılan katmanları. Önce üst nota, sonra orta nota, en son alt nota duyulur.
Kalp notası ile orta nota aynı şey mi?
Evet. İkisi de kokunun ortadaki, asıl karakterini taşıyan katmanı için kullanılıyor.
Hangi nota en uzun kalır?
Alt nota. Odunsu kokular, vanilya, tonka, amber ve misk gibi ağır notalar yavaş buharlaşır, bu yüzden en son giden onlardır.
Mumun kokusu yanınca neden değişiyor?
Yanmamış mumda daha çok hafif üst notaları duyarsın. Mum yandıkça erime havuzu genişler, ısı orta ve alt notaları da açar. Koku bu yüzden zamanla daha dolgun hale gelir.
Nota listesindeki sıra miktarı mı gösterir?
Hayır. Sıra, notanın ne zaman öne çıkacağını gösterir. Bir notanın kokuda ne kadar olduğunu söylemez.